remenski

Полициското образование или подобро кажано, образованието на кадри од областа на безбедноста во поновата историја (по осамостојувањето) на Република Македонија пати од суети на лу|е, од кои во нормални времиња и услови би требало да зависи националниот безбедносен интерес на државата да изгради безбедносен систем отпорен на импровизации, корупција и криминал; систем поставен на темели на професионализам, деполитизација и едукација.

Пред да кажам било {то понатаму, сакам да напоменам (заради суетите, се разбира), дека сите ставови изнесени во текстот се мои лични ставови и не го изразуваат (во целост) ставот на институцијата во која работам и не претставуваат негативна генерализација за сите припадници на полицијата  (чест на исклучоците кои нема да се препознаат во текстот), туку приказ на исклучокот кој стана сила, мо} и доминантна пракса во моментов.

Можеби }е се запра{ате чуму ваков вовед, но еве да појаснам колку да биде појасен мотивот и инспирацијата за колумна со вака впечатлив наслов кој одговара на долго промовираната парола за македонско рефомирано образование. Неодамна разбрав дека став на еден функционер во врска со игнорантскиот однос на Министерството за внатре{ни работи кон тристотините дипломирани криминалисти од државниот Факултет за безбедност е дека (парафразирам), професорите ги учеле студентите против нив, претпоставувам мислел против полицијата (освен ако полицијата не ја сфа}аат како-полицијата тоа сум јас).

Овој коментар, но и многу други небулозни лаги и неосновани оправдувања и изговори поврзани со парадоксот на професијата криминалист и полицаец, а најмногу тромавоста и субкултурниот стил на полициско работење по убиството на несре}ниот М. Не{ковски, ме поттикна да ја доловам апсурдноста на паролата ,,знаењето е сила, знаењето е мо},, доколку таа се тестира на досега{ната кадровска пракса и мнаџирање со човечки ресурси на Министерството за внатре{ни работи. Одредени делови од колумната (можеби), }е дадат делумен одговор на состојбите {то се случува во полицијата, дел од неа можеби }е отвори и други горливи пра{ања за стручна дебата која }е се обидам да ја наметнам.

Наидов на документ {то ме оддалечи од првичната идеја за стручен текст, но ми даде факти за аргументација на тезата дека кога станува збор за паролата за знаењето и за мо}та во однос на МВР, таа подобро би звучела како ,,незнаењето е сила, незнаењето е немо},,. Документот ме соочи со апсурдот со кој ве}е подолго време се соочува една категорија на академски гра|ани во Македонија-дипломираните криминалисти. Станува збор за ,,Страте{киот план на МВР за периодот 2009-2011 година,, потпи{ан од министерот за внатре{ни работи. Во делот од страте{киот план во која се прави SWOT анализа, ме|у неколкуте слаби страни на Министерството се  истакнува недоволната и слабата кадровска потполнетост со високообразован кадар, посебно во делот на униформираната полиција, додека ме|у идентификуваните закани во Стратегијата се спомнуваат: менувањето на персоналот-губењето на институционалната меморија, политичките влијанија, ме|уетничките релации – имплементација на Охридскиот рамковен договор и сл. Еден од идентификуваните страте{ки предизвици е воспоставување на ефикасна полициска организација управувана од професионалци кои }е имаат мо} да делегираат и }е бидат ослободени од политичко влијание и зголемена безбедносна култура и поддр{ка од гра|аните во областа на безбедноста.

Каде е апсурдот ?!

Кога во 2003 година Министерството за внатре{ни работи се подготвува{е за су{тинска реформа во духот на европските стандарди и барања ја донесе Стратегијата за реформа на македонската полиција. Тој документ содржи проект за формирање на високообразовна државна институција за едукација на кадри од областа на безбедноста за потребите на МВР и други државни институции, со цел континуирана професионална едукација на вработените во Министерството и потенцијалните вработени. Поа|ај}и од таа страте{ка определба Владата на РМ на Собранието му предложи Закон за Полициска академија. Законот предвидува{е строг механизам за селекција на кандидатите за упис на додипломски студии според стандардните барања за селекција на кадри за вработување во полицијата. МВР со свои членови учествува{е во сите нивоа на селекција и прием на кандидатите, а лекарските прегледи, психо и биомоторичките проверки беа само плус во квалитетот на примените студенти. Да биде врската у{те поцврста, МВР врз основа на своја ресорна анализа одобрува{е и дава{е предлог за број на студенти {то треба да бидат запи{ани на Академијата.Врз основа на таа законска одредба и обврска Полициската академија запи{а пет (од вкупно осум) генерации на студенти. Обврска на Академијата, а сега на Факултетот е почитување на принципот за правична и пропорционална застапеност на заедниците кои не се мнозинство во РМ. Почитувањето на овој принцип стана едно од су{тинските обележја на Факултетот, зо{то како ретко која високообразовна институција Факултетот дава{е можност за континуирано имплементирање на одредбите од Рамковниот договор преку образование на кадри за потребите на безбедносниот сектор како високообразован, стручен и соодветен кадар.

Една од основните идеи на еден од основачите на Академијата (Ристо Галевски), бе{е дека }е мора да се стави граница поме|у тоа до каде политичарите }е се инволвираат, а од друга страна {то е професија и занает; и дека, политиката }е прави рамка, а професијата }е го работи она за {то е обучена. Можеби и }е бе{е така, доколку полицајците не станеа политичари, а политичарите полицајци. Но, како и се друго во државата, по промена на политичката власт во 2006 година, не се продолжи континуитетот на реформата и процесите.

[то се случи ?!

Министерството да ја трансформира Академијата и од еден создаде два субјекти на ист простор. Во ме|увреме МВР склучува (политичко-бизнис мотивирани) меморандуми за соработка со приватните факултет за детективи на дава приватни универзитети и со тоа директно го прекр{еи тога{, сеу{те важечкиот Закон за Полициска академија. Министерството започна да дели стипендии за студирање, но не и на своите вработени кои студираа на Академијата. Од разбирливи причини приватното високо образование се покажа ,,поекспедитивно,, и ,,пазарно ориентирано,, за разлика од државното.

Во тоа време, тога{ниот директор на Академијата, Управата и сите ние на факултетот правевме вонсериски напори да ги убедат и демотивираат намерниците на трансформацијата, да го задржат концептот на полициско образование {то функционира и е пример за многу земји од регионот. Во тој период Академијата бе{е организатор и дома}ин на бројни конференции на кои им ја раскажавме филозофијата на на{ето функционирање според тога{ниот концепт и многу од нив го реформираа нивното полициско образование по примерот на на{ата Академија. Но, ние се вративме назад, односно тоа {то функционира{е Некој ре{и да не функционира. Во јули 2008 година Собранието го донесе Закон за основање на Факултет за безбедност (правен следбеник на ПА) и го формира Центар за обука при МВР. Истата таа година дипломира{е и првата генерација студенти, па потоа втората, па третата, па четвртат …, до сега близу 320 дипломирани криминалисти.

Како секој млад човек, така и криминалистите кои во екот на нивната младост го завр{ија високото образование (дипломираа), се чувствуват витални и спремни својата стручност и знаење да ја стават во функција на ефикасната борба против криминалот. Ме|утоа, сеу{те ја чекаат својата {анса да ја покажат спремноста и стручноста. Во ме|увреме, Здружението на дипломираните криминалсити по долги преписки со Министерството, после неколку прес-конференции на кои јавно побараа одговор на нивните пра{ања. одлучија и во април оваа година одржаа мирен протест пред Владата на РМ. Иронично, но вистините брачниот пар министерка-советник во Влада одлучи пра{ањето на криминалистите да го третира како нивен (не)проблем и ги фрли во заборав (канта) нивните релевантни барања. Покрај тоа, на новинарско пра{ање за бројни случаи за непотизам во полицијата, министерката се пофали дека како прв полицаец неможе да знае кој на кого е }ерка, жена, сестра, маж и сл., а во ме|увреме многу досетливо се однесува по пра{ањата кога треба да се бараат виновници за нару{ениот мир во полициската ку}а со студентските протести.

Колку долго (}е)трае ?!

Во ме|увреме, изминуваат четирите години од владеењето на оваа т.н реформска Влада, МВР паралелно спроведува неколку контрадикторни проекти. Од една страна, промовира кампања знаењето е сила, знаењето е мо}; се отвара факултети во скоро секој град; дава апсурдни образложенија за невработување на дипломираните криминалисти, а од друга страна, континуирано вработува подобни кандидати со несоодветно образование и соодветна партиска припадност; стипендира инстант ви{исти на приватните факултети; малиот број на магисти и магистранти ги прогласува како непожелен и опасен кадар и ги затвара вратите за стручните и компетентни кадри. Оваа контрадикторност нема да биде целосна ако на тоа не се додаде дека она {то бе{е правило, право и идеал на полициската и криминалстичката професија одамна стана само посакувана цел, а тоа е фактот дека безбедноста не трпи импровизации и дека, полицијата и полицајците се во служба на народот, законот и државата, а не на власта и партијата.

Во ова време, кога државата е партија, а партијата држава лебдат пра{ањата: Каде е тука полицијата и кому таа му служи? Има ли или колкава е опасноста од злоупотреба на полицијата во политички цели? Кој }е не чува од чуварите? Дали мусклулизмот и подземната елита стана симбол за мо}, престиж и полициски ,,професионализам,,?

И, сега се поставува клучното пра{ање: Ако во SWOT анализата на МВР за 2009-2011 година се констатира недоволната и слабата кадровска потполнетост со високообразован кадари, а истовремено на дипломираните криминалисти не им се дава можност (на јавен оглас), да влезат во конкурентската трка за вработување (се разбира, со почитување на еднаквоста на гра|аните и половите), тога{ каде е проблемот?

Дали политички неопределените и политички определените гра|ани имаат еднакви {анси за вработување?

Дали професионалците кои }е имаат мо} да делегираат и }е бидат ослободени од политичко влијание се непожелни?

До кога зад превезот на реформата }е се обезбедува партиски бенефит за сметка на вистинската реформа и департизирана полиција?

Дали дел од МВР повторно }е се врати кон милитарниот стил на раководење за сметка на демилитаризацијата на полицијата и полицијата како сервис  и во служба на гра|аните?

До кога }е се  демотивираат чесните и професионални полицајци, за сметка на вртоглавите кариери на подобни поединци?

Од кога пожелното полтронско однесување претендира да биде нова одредба од полицискиот кодекс?

Од кога сеир-односите, лажната солидарност и кодо{ењето претендираат да станат дел од новокомпонираната полициска етика?

До кога суетите на поединци }е бидат судбини на институции, генерации и поедници?

Безброј пра{ања чии {то одговори ги знаат запра{аните, но молчат !

(Не)знаењето е сила, (не)знаењето е (не)мо}! Да живее слободата!

ФОКУС: Јавноста има впечток дека полицијата се обиде да го премолчи убиствотото на Мартин Нешковски или барем да купи време криејќи го инцидентот. Каков е вашиот впечаток?

Ф. РЕМЕНСКИ: Секогаш кога имало случаи на полициска бруталност во постапувањето или пак припадници на полицијата биле сторители на деликти, очекувано постоел поголем интерес кај граѓанитеа тие случаи да бидат соодветно третирани од страна на надлежните институции (полицијата, обвинителството и судството пред се), но и од медиумите кои преку начинот на известување за тие настани и пренесување на информациите во јавноста создаваат јавно мислење кај грѓаните за ефикасноста на институциите.

Имајќи го ова во предвид, мој впечаток во врска со реакциите и информирањето на МВР за смртта на Мартин Нешковски е дека, МВР беше очекувано непријатно  изненадено од притисокот на јавноста и медиумите за овој случај, поради фактот што Нетпрес и социјалните мрежи ја објавија веста, а подоцна и сведоштвата на очевидци на настанот кои директно посочија дека сторителот на бруталното убиство е од редовите на полицијата. Некоординираното и несоодветно известување од страна на порпаролот на МВР, а подоцна и на Министерската Јанкуловска, наспроти конкретните прашања чии одговори несоодветствуваа со веќе познатите факти за настанот зборуваат за обидот на МВР зад превезот на барањето индивидуална кривична одговорност на сторителот од своите редови, да ја прикријат инволвираноста и одговорноста и на други службени лица кои исто така, имаат одговорност во конкретниот случај. Сметам дека заради тоа, јавноста јавноста доби впечаток дека полицијата заради политичката конотација на настанот направи обид да ги прикрие околностите во кои се случил, беше пријавен и се очекува да заврши случајот во кој специјалец од обезбедувањето на Премиерот за банална причина до смрт претепа млад човек.

ФОКУС: Со тоа што ги познавате полициските процедури дали може да претпоставите кој се знаел за убиството, а криел? Тигрите, другите полицајци, брзата помош, судска медицина, истражниот судија…?

Ф. РЕМЕНСКИ: Контролата на примената на професионалните стандарди од страна на овластените службени лица инволвирани во настанот треба да го даде точниот одговор на прашањето кој се знаел за убиството, како постапил и дали има одговорност заради незаконито постапување. За жал, сите нејаснотии во врска со настанот се потврда дека во целиот случај не се почитувани полициските овластувања од страна на полициските службеници кои му помагале на сторителот и основните начела на криминалистиката (законитост, брзина, единствено раководење и координација) во оперативното дејствување.

Факт што настанот во Билтенот на СВР-Скопје е заведен/пријавен во 6.30, односно приближно 6 часа по критичниот час истиот ден, говори дека водењето на целата постапка започнало и многу доцна и со неточна квалификација (незнајна смрт), заради очигледно видливите траги на насилство што требале да бидат констатирани од страна на ОКТ при СВР-Скопје, што пак од друга страна се основа за задолжително излегување на Дежурниот истражен судија и Јавен обвинител на местото на настанот што во случајот не било направено. Овој след на настаните остава простор за погрешен тек на целата оперативната постапка која до моментот на самопријавувањето на сторителот (што се случи на 07.06), требаше да резултира со кривична пријава за убиство против непознат сторител, што за жал не се случи и покрај обдукцискиот наод на Институтот за судска медицина од 06.06, дека станува збор за насилна смрт.

Тука се поставува прашањето зошто полициските службеници кои му помагале на сторителот и по лекарскиот преглед по кој е констатирана смрт не го пријавиле веднаш случајот, туку пријавата следела 6 часа подоцна? Зошто полициските службеници не го задржале сторителот? Зошто било дозволено 6 часа по настанот безживотното тело на Нешковски да биде оставено за увид на кој не присуствувал истражен судија и јавен обвинител? Кои се причините за непостапувањето на полициските службеници што ги прави директни соучесници во прикривање на кривично дело убиство? Зошто истражниот судија и јавниот обвинител по сознанијата од обдукцискиот наод на Судска медицина за насилна смрт, не побара од МВР истрага за убиство против непознат сторител? Зошто МВР повеќе од 24 часа по обдукцискиот наод имаше дилема дали да поднесе пријава против непознат сторител и незаконото постапување против полициските службеници кои му помагале и непостапиле согласно овластувањата? Фактот што сторителот бил дел од вонредното обезбедување на Премиерот за време на прославата на плоштадот не ги амнестира од одговорност и одговорните за обезбедувањето на Премиерот и одговорниот на специјалната единица Тигар, бидејќи дозволиле сторителот да го напушти местото и обезбедуваното лице, во случајот Премиерот на РМ?

Одговорите и дилемите на сите овие прашања логички го наметнуваат Вашето прво прашање, а тоа е: Дали МВР, знаејќи ја одговорноста на сите службени лица (по име и презиме) кои се индиректно или директно инволвирани во настанот не се обиде да го премолчи убиството до протестите и јавниот публицитет што го доби настанот, за да по самопријавувањето на сторителот се насочи кон инсистирање на индивидуална кривична одговорност повторно избегнувајќи ја постапка за утврдување на одговрност и на други службени лица? Освен тоа, фактот што самопријавениот осомничен, пред истражен судија се бранел со молчење и не одговорил на клучните прашања кои ќе и помогнат на истрагата, зборува за договорното (или изнудено) признание и преземање на индивидуална кривична одговорност, без можност за добивање на одговор на прашања кои би лоцирале кривична одговорност и кај други (претпоставени) лица. Следствено на тоа, и неможност за прецизно проширување на истрагата и за другите лица и утврдување на нивна инволвираност и одговоронст во случајот.

ФОКУС: Кој во овој случај треба да понесе политичка одговорност со оглед дека младите што протестираат бараат оставка од министерката Јанкуловска и од портпаролот Котевски? Има ли некој што треба да понесе кривична одговорност, ако се испостави дека МВР навистина го криело убиството?

Ф. РЕМЕНСКИ: Во случајот со убиениот Нешковски, судот утврдува кривична одговорност на осомничениот Спасов, а не одговорност на МВР за прикривање на случајот. Доколку се бара таква одговорност, претходно треба да се поднесе кривична пријава против МВР со докази за основано сомневање дека прикрива убиство извршено од страна на припадник на полицијата.

Политичката одговорност и одговорност за злоупотреба на службената положба и овластувања треба да понесе Министерката Јанкуловска поради фактот што по целиот расплет на настаните за случајот и бројните забелешки на полициската и крим-процедурата кои оставаат сомнеж дека МВР премолчува убиство извршено од страна на негов припадник, не најде за потребно да го искористи правото и обврската согласно  Правилникот за вршење на работите на Секторот за внатрешна контрола и професионални стандарди на МВР и да издаде наредба за постапување за утврдување на одговорност за незаконито постапување на овластените службени лица и спроведување на контрола на почитувањето на професионалните стандарди (основаноста, оправданоста и употребата на сила од страна на полицискиот службеник во случај кога е предизвикана смрт на лице). Во сооштенијата за јавноста на МВР и во своите изјави Јанкуловска воопшто не спомнува дека побарала и дека ќе побара од СВКПС да спроведе независна истрага за текот на постапката, соодветноста на постапувањето и одговорноста на учесниците во постапката, што зборува за директната одговорност на Министерката во конкретниот случај. Доколку таква наредба од Министерката имало или ќе има СВКПС треба да ја информира јавноста за постапувањето во конкретниот случај.

Доколку изјавите на Министерката во врска со работниот ангажман на сторителот, усната наредба за ангажирање за време на јавниот собер, текот на постапката до увидот, добивањето на обдукцискиот наод, самопријавувањето на сторителот, поднесувањето на кривичната пријава и информациите за јавноста, беа темелени на наодите од истрагата на СВКПС што Министерката требаше да ја нареди, тогаш сите шпекулации во врска со настанот ќе беа неосновани. Во случај на отсуство на истрага од внатрешната контрола, но и без неа легитимни се барањата за морална и политичка одговорност на Министерката, без разлика кој тоа го бара.

ФОКУС: Телото било преместено од местото на злосторството. Можете ли да претпоставите зошто е направено тоа и каква штета е направено на истрагата со преместувањето?

Ф. РЕМЕНСКИ: Со самиот чин на преместување на телото на настраданиот од првобитната местоположба и локација е направена непроценлива штета на истрагата и е оневозможен веродостоен увид што треба да резултира со обезбедување на материјални и биолошки траги  неопходни за истрагата. Во криминалистичката пракса е добро познато дека обезбедувањето на местото на настанот е од непроценливо значење за истрагата, особено ако се работи за откривање и фаќање на непознат сторител на кривично дело убиство, што во случајот (доколку немаше самопријавување на сторителот), требаше да биде првичната кривична пријава од страна на СВР-Скопје до Јавното обвинитество. Според изјавата на Министерката и сведоштвата на очевидците освестувањето, дислокацијата и реанимацијата на покојниот Нешковски во случајот можеби биле пресудни за настапување на смртта која е констатирана од страна на доктор по пристигнување на медицинската помош. Прашање е исто така, дали, колку и какви траги обезбедило ОКТ при СВР-Скопје, кои треба на користат во истрагата за откривање на непознатиот сторител, во случај ако немаше самопријавување од сторителот два дена по убиството?

ФОКУС: Во изјавата на полицискиот портпарол што ја пренесува ,Дневник, меѓудругото се вели дека убиеното момче било евидентирано во полицијата како извршител на кривични дела. За кого се’ МВР може јавно да даде таква информација и дали можеби ова е обид да се оправда постапката на тигарот?

Ф. РЕМЕНСКИ: Информациите за криминално досие на жртвата кои беа пренесени во дел од електронските и печатените медиум е сосема небитен податок за истрагата во случајот на смртта на Нешковски. Фактот што станува збор за жртва која смртно настрадала од припадник на полицијата, а не за осомничен сторител на кривично дело ги прави тие информации непотребни, но дадени со една нејасна и само за Котевски позната цел, што во ниту еден момент не го прави помалку вреден животот на Нешковски и не ја намалува вината и не ја оправдува постапката на припадникот на полицијата-осомничениот Спасов. Давањето на овие информации за жртва од полициска бруталност е уштее ден доказ дека МВР преку портпаролот Котевски по којзнае кој пат злоупотребуваат информации кои треба да послужат за одредени цели кои не се во согласност со функцијата и целите на МВР. Да ја имаа свеста за одговорност и професионално постапување оддамна најодговрните во МВР ќе си поднесеа остравки, во најмала рака заради морална одговорност.

ФОКУС: Колку пост-воениот синдром може да биде оправдание за постапката на Игор Спасов, ако знаеме дека од војната поминаа дури 10 години?

Ф. РЕМЕНСКИ: Пост-воениот синдром кој беше посочен како можно (за мене неосновано) објаснување за постапката на Спасов во ниту еден случај неможе да биде оправдување на убиство од страна на припадник на полицијата. Како што кажа и самата Министерка на вакво прашање, но и како што пропишува и Правилникот за условите и постапката за распоредување и работа на полициски службеници во единицата за специјални задачи во МВР, припадниците на единицата мора да се психофизички способни и да имаат поминато посебно психо тестирање и здравствени прегледи кои се прават секоја година. Истражувањето за психо-социјалната состојба на припадниците на безбедносните сили учесници во конфликтот од 2001 година, што го спроведе  Факултетот за безбедност покажа дека специјалните единици на полицијата и Армијата- Тигар и Волци многу подобро го контролираат и совладуваат стресот предизвикан од природата на работата која е високо ризична, што значи дека самоконтролата на стресот кај овие припадници неможе да создаде пострауматско стресно пореметување познат како пост-воен синдром.

ФОКУС: Каква е одговорноста на другите полицајци што заедно со Спасов се обиделе да го реанимираат претепаното момче и тоа што случајот го пријавиле како смрт од непознати причини?

Ф. РЕМЕНСКИ: Иако Министерката во својата изјава кажа дека полициските службеници се обиделе да го реанимираат сега покојниот Нешковски, прашање е што подразбрале под реанимација, дали плискање со вода и удирање на шлаканици како што посведочија очевидците и беше кажано од Министерката или пак, пропишана постапка за реанимација 30:2 (30 масажи на срце, потоа 2 вдишувања), пропратено со интравенско давање на Адреналин? Токму заради овие одговори потребно е да постојат службени белешки од кои ќе се добијат информации за постапувањето на полициските службеници и осомничениот. Несоодветното постапување при реанимација може да ги загрози минималните шанси повредено лица да преживее брутален напад. Останува чудно како обдукцискиот наод утврдил скршен нос (кој остава видни траги од крв), а првичниот увид и контактот на полициските службеници во постапката за реанимација го пренабрегнале оваа манифестна трага и смрта ја завеле/пријавиле како незнаена смрт. Дали тоа треба да алудира на незнаен/непознат сторител или пак, за причините за смрт која настанала заради непознати/неманифестни/неевидентни траги на нсилство.

ФОКУС: Премиерот рече дека Спасов не бил на должност, а министерката Јанкуловска дека тој бил ангажиран по усна наредба. Дали вие сфативте во која функција Спасов бил вечерта на плоштадот Македонија во близина на премиерот Груевски?

Ф. РЕМЕНСКИ: Повеќе од очигледно и јасно е дека Спасов ноќта спроти понеделникот беше дел од вонредното обезбедување на Премиерот за време на прославата на изборната победа на владеачката партија. Изјавата на Министерката дека Спасов бил ангажиран по усна наредба го отвара прашањето на одговорноста на другите службени лица кое во случајов со самопријавувањето се антиципира како непотребно за Министерката која  изричито бара (чиниш наредува) индивидуална кривична одговорност. Усна наредба за повлекување на овластено службено лице од должност (во случајот, повикување на Спасов од Куманово на задача за обезбедување на изборниот процес) и ангажирање како вонредно обезбедување на Премиерот за настан (јавен собер-прослава) на кој се можни нарушувања на јавниот ред и мир, бидејќи МВР нема можност за претходно планирање, може да даде неговиот директно претпоставен или пак неговиот заменик (командирот на специјалната единица Тигар или неговиот заменик) кој е одговорен за обезбедувањето на Премиерот. И редовното и вонредното обезбедување на Премиерот на вакви јавни собири неподразбира сменско работење и прецизно работно време, туку континуирана работа (обезедување), до завршување на настанот за кои има потреба од обезбедување (во случајот до завршување на прославата на плоштадот и враќање на Премиерот во неговиот дом). Затоа, помалку смешни и непромислени се изјавите во кои оправдување/изговор за сторителот се бара од неговата ангажираност со усна наредба (незнаеме од кого?!), за работа (не знаеме која?!) и за време (не знаеме до кога?!). Затоа, претставниците од власта не треба да ги чуди политичката конотација која овој настан ја доби по медиумскиот притисок, бидејќи медиумите објавија прилог во кој јасно се гледа улогата на Спасов како дел од обезбедувањето на Премиерот. Во изјавата на Премиерот од 09.06 во која тој зборува за партиската припадност на Нешковски и ги напаѓа дел од медиумите кои наводно даваат политичка конотација на несреќниот настан, Премиерот го прави токму тоа за што приговара – дава политичка квалификација на настаните поврзани со смртта на Нешковски. Она што е крајно неприфатливо е делење на жртвите по партиска припадност, што во ниту еден момент не треба да биде причина за несоодветно и незаконито постапување на институциите кои треба да ги штитат сите граѓани на РМ.

ФОКУС: Има ли некои други прашања, што според Вас МВР треба да ги одговори?

Ф. РЕМЕНСКИ: Очекувам дел од овие прашања кои ги отворив да бидат отворени и во текот на истрагата и судот независно да ја донесе пресудата за сторителот. Овие прашања кои толку широко и комплексно ги отвори овој случај бараат уригентност во расчистувањето, бидејќи тие зборуваат за нефункционалниот и дехиерархизиран полициски систем во кој секој со секого командува, малкумина или никој не одговара за сериозните пропусти кои не чинат човечки животи. Тука најактуелно е прашањето на механизмите и средствата за внатрешна и надворешна контрола на работата на полицијата, која час поскоро треба да заживее во вистинска смисла на зборот, без инпровизации и без можности за заобилолување на законски предвидените постапки за утврдување на одговорност од највисоко до најниско ниво во МВР. Час поскоро треба да се осмисли и воспостави функционален механизам за независна контрола на поливцијата независно кој модел ќе се избере (Ирскиот Полициски омбудсман или Австријското независно тело во рамките на МВР). И конечно да се стави аццент на принципот на деполитизација и целосна професионализација на полицијата што подразбира немешање на политиката во вработувањето на кадрите во поливијата и почитување на актот на систематизација кој ќе ги оневозможи распоредувањата на несоодветно образованите кадри на клучни позиции од кои се бара носење на законити, брзи и ефикасни одлуки за кои нема импровизации. Во таа насока, час поскоро треба да се отвори прашањето кој може да работи во полицијата, во смисла на профил на дипломирани кадри (криминалисти пред се, правници, економисти, информатичари и сл.) и последниве вработувања на несоодветни карди во МВР со сомнително минато.

ФОКУС: Многумина веруваат дека во специјалните полициски единици, како Алфите и како Тигрите има многумина на кои местото не им е таму. Какво е вашето видување?

Ф. РЕМЕНСКИ: Не сакам да генерализирам и да кажам дека во единиците доминираат несоодветни кадри, бидејќи тоа не е така. Стучната, но и општата јавност не треба врз основа на поединечни криминални поведенија и неодговорност на раководни старешини да генерализираат став и јавно мислење дека сите припадници на специјалнит единици и полицијата имаат нагативен предзнак на нивната стручност, соодветност и одговорност. Верувам дека времето кога ќе уследат вистинските квалитативни реформи во полицијатам, согласно европските стандарди и вредности, ќе биде време кога самиот полициски сѕстем ќе се труди да ги изолира и казни поединците кои нанесуваат непроценлива штета на макотрпно градениот углед на полицијата која треба да биде сервис на народнот и во негова служба. Нагативната перцепција на граѓаните за полицијата и нејзината работа го прави невозможен процесот на имплементација на стратегијата полицијаа во заедницата како клучна во реформита на македонската полиција и услов за интегрирање во ЕУ и европските полициски системи преку меќународната полициска соработка.

ФОКУС: На трибината на ГЕМ, минатата недела рековте дека постои полициска субкултура според која полицајците се штитат меѓу себе. Што точно значи тоа?

Ф. РЕМЕНСКИ: Постојаните барања на граќаните за воспоставување на ефикасни механизми и средства за контрола на полицијата, само по себе рефлектира сомнеж во полицијата и по уверување на припадниците на полицијата ја навредува нивната чест и достоинство, покажувајќи им ја недовербата на јавноста во нив и нивниот професионализам. Таквите ставови на припадниците на полицијата кон надворешната контрола, особено кога таа се превзема без долна тактичност, за последица можат да имаат појави на одбрана и однесувања во стилот завера со молчење на полицајците во однос на грешките на своите колеги.

Постојат повеќе елементи на полициската субкултура од кои најдоминантни се: солидарноста (позитивна и негативна), мачизмот, цинизмот, посветеноста на мисијата, дискриминацијата, сомнежот и сл. Негативната солидарност и дискриминацијата како најдоминантни полициски субкултурни елемент негативно влијаат на реформирањето на полициските системи во духот на законитоста во постапувањето и заштитата на основните човекови слободи и права. Сплетот на настаните поврзани со случајот Нешковски ја отвори дебатат во македонската стручна јавност по прашањата дали полицијата е подговтвена индивидуалната кривична одговорност да ја прифати како компензација за колективната неодговорност и негативната солидарност на раководството и неговите колеги и за крај клучното прашање поставено во поширок либерално-демократски контект, а тоа е Кој ќе не чува/штити од чуварите?

Соочени со апсурдите од реалната човекова живеачка се судривме со ,,принудното производство на одобрувања/прифаќања,, на една партиско-владината (не)позната конзервативна доктрина кој претендира да стане синоним за Хјумовиот ,,парадос на власта,,. Кога Дејвид Хјум, филозофирал за ,,парадоксот на власта,, и зборувал за леснотијата со која мала група политичари во дадено време ќе завладее и ќе манипулира со мнозинството граѓани, не заборавил да посочи дека основна алатка на таа политичка ,,(над)моќ,, ќе биде ,,контролата на мислењето,, како тежа и човековиот ,,инстинктот за слобода,, како антитежа. Хјумовиот политички парадокс е клучот за отварање на македонскиот политички хоризонт во кој доминира орвеловиот пејзаж на доминантна принуда за прифаќање на актуелниот партиски дискурс кој има за цел – контрола на мислењето, заради производство на ,,збунето стадо пасивни набљудувачи и поддржувачи на демагогии и квази-идеологии,,.

Чомски во таа насока ќе заклучи дека ,,без разлика на силината на војската и вештините на тајната полиција, наивно е да се верува дека овие состави за физичка принуда се доволни за политичка индокртинација и обезбедување на одобрувањето/прифаќањето од страна на народот,,.

Идеолошките и политичките менаџери внимателно ги избираат стратегиите за (ре)обликување на граѓанското мнение и севкупната перцепција на политичката реалност. Воспоставувањето на индокртинираниот состав како главна целна група ја има необразованата маса и мнозинството политички неутрални грѓани кои – како што гласи една популарна менаџерска флоскула – мора да се неутрализираат со помош на ,,емоционално потентни симплификации,,. Тоа значи дека идеалната општествена единка (поединецот) мора да биде опкружена и снабдувана со идеолошки конотации преку медиумите со континуиран тренинг за послушност, понизност и кроткост.

И Конфучие ги градел своите филозофска идеи свесен за силината на ,,реформата на јазикот,, и констатацијата дека ,,со вербалните војни се отвараат и започнуваат сите останати војни,,.

Едно од можните решенија за Хјумовиот политички парадокс и кризата на современата демократија еприфаќањето на Бакуниновиот став дека, ,,суштинскиот елемент на човековата природа е инстинктот за слободата,, или, мислењето на Бернард Расел според кое, ,,анархизмот е конечниот идеал кон кој општеството треба да се обиде да се приближи, општество кое може и треба да биде организирано без насилна држва,,. Анархизмот како тенденција во таа насока ,,ги идентификува принудата и авториратните хиерархиски политички структури, доведувајќи го во прашање нивниот легитимитет и станува тежнение моќта да се ограничи, а просторот на слободата да се прошири,,.

Современите манипулатори (демагози) ги злоупотребуваат и зборовите и стварите. Во нивната употреба зборовите служат за лага, измама и дезорјентација. Од нивните ветувања секогаш следи измама на другите и лична корист. Кога ќе се наметне на зедницата, таа се движи кон голема пропаст-од страдање во страдање. Ова е време кога вербата и невербата се соединуваат, а човечките животи почнуваат да пропаѓаат. Кога лагата ќе се вгнезди во меѓучовечките односи, тогаш луѓето да губат и поддршката и гаранцијата за живот. Тоа е поплава во која луѓето се снаоѓаат од момент до момент. Во таква ситуација нема ниту сигурност, ниту извесност. Манипулаторите (спин-докторите, демагозите) се и рушители и гушители. Тие работат на обезвреднување и на зботот и на стварите, ги изедначуваат вистината и лагата, пропаста на институциите и јавниот живот.

Македонскиот политички живот се разорува и со сензации. Доминантната желба за сензациии беше карактеристика на цезаристичката демократија, плебисцитарната диктатура и манипулативната диктатура. Сензациите ги уништуваат вредностите и вредносниот систем, а јавноста и јавното мнение го дезорјентираат и погрешно го насочуваат. Целта на сензацијата е луѓето да се одалечат или да им се сврти вниманието од важните прашања и проблеми од актуелниот, заедничкиот живот. Зад сензациите, нечии лични и посебни интереси, најчесто се реализираат како општи. Сензациите ја продлабочуваат кризата и го одлагаат донесувањето на вистински и добри одлуки. Со нив се изедначува вистината и лагата, доброто и злото, правдата и неправдата, љубовта и омразата, убавото и грдото. Со сензациите се поттикнуваат и најлошоите чувства кај луѓето: завист, омраза и пакост. Исто така, тие поттикнуваат и лоши состојби: страв, паника и лукавство. Пропагандата и јазикот во служба на силување на ствароста попримија брутален и вулгарен карактер за време на тоталитарниот политички поредок на 20-от век: нацизмот и сталинизмот. Покрај бруталноста и вулгарноста кај нив на дело беа и цинизмот, ароганцијата и фанатизмот. Тоталитарната пропаганда се сведува на лаги кои се упатуваат на оние кои треба да се придобијат или на симпатизерите кои сеуште не се вклучиле доволно во тоталитарното движење или да ги заплашат оние кои евентуално можат да се спротивстават. Таа е прикриена, индиректна закана искажна во име на огрешување од вечната вистина и законите. Во тоаталитарната пропаганда уверувањата се прогласуваат за научни вистини.

Кога ќе ја придобие и освои масата, владетелите воспоставуваат контрола над нив, така што ги изолираат и атомизираат поединците. Потполно ги контролираат, тие можат да ги остварата своите лаги и да ги обистинат сите свои пророшвтва. Бегањето на масата од суровата реалност и случајноста во фикција, фантазија и хомогеност-успешно ја потпомага тоталитарната пропаганда. Затоа тоталитарните владетели бираат елементи од стварноста и на нивна основа ги градат своите фикции, кои не подлежат на проверка на искуства и не е достапна на процесот на расудување. Кај нив “разбирањето на стварноста се поттиснува во корист на владеење со стварноста. Љубовта кон вистината го отставуива местото на волјата за моќ. Не е важна каква е стварноста, ниту дали постои во облика на сон или јаве; единствено е важно дека со неа можам да владеам по своја волја и без помош на вистината.

Филозофските никулци од овој вовед се длабоко засадени во македонската урбана и политичка џунгла во која (би требало да подразбереме), дека како по правило ,,обичниот човек,, е беспомошен плен на ,,јаките ѕверки,,. Овој филозофскиот вовед е обид да повлечам паралела, да ги спротивставам двете страни на волјата за моќ: непресушните идеи и идеали за слободата на мислата, човековиот инстинкт за правда и ненасилство, наспроти принудата, авторитарните спреги, желбата за контрола и манипулација на имателите на власта и моќта.

Многу науки, теории и знаења треба да бидат ставени во функција на објаснувањето на македонскиот политички феномен на партиска спин-манија која треба (за нарачателите), да резултира со ефектот на ,,беспомошно мало, обично и глупаво стадо слепи подржувачи,, на крајно штетна порака до двигателите на општествениот прогрес и слободарскиот демократски дух, а тоа се младите. Пораката што на овие млади им ја праќа власта која треба да биде гарант за нивниот продемократски порив за слобода е дека нивната самосвест, храброста и доблеста да се биде на браникот на одбраната на правдата е непожелна, неважна и крајна линија штетна за ефектот од ,,парадоксот на власта,, и ,,контролата на мислата,,. Секојдневно сме сведоци на промовирање на таа ,,непожелност,, и ,,штетност,, како закана за ,,безгрешните,, и морално преродените од власта.

Барањето на механизми и средства за ,,контрола на мислите,, на граѓаните и угушување на храборста да се биде критичен кон гушителите резултираше со невиден апсурд кој претендира да стане македонски бренд и школски пример во политиколошката литература од која ,,слободоумната,, европската младина ќе ,,учи,, кои неототалитаристичте сценарија ви стојат на располагање во случај ако сакате да пригушите општествен  подем на либерален активизам, социјален анархизам и движење за правда.

И тука си го поставувам прашањето: ,,Како е можно да оживее и да се одржи продемократскиот инстинктот за слободата (на мислата, говорот, изразувањето, здружувањето) и правдата во ова (не)време на доминантна партиска спин-манија?,,

Деновите кои ја одбележуваат храброста, истрајноста и свесноста на младите луѓе -мотивирани од хуманизмот (преку барање на правда и одговорност за згаснат човечки живот) и продемократските идеи за ненасилна држава и поширок јавен простор во кој нема да има простор за цензура и автоцензура, пропаганда и манипулација, политизација и индоктринација – истовремено петендираат да станат синоним за апсурдноста и парадоксот на власта.

Несфатлива е леснотијата и иронијата со која политичките манипулатори и спин-организатори под паролата ,,стоп за политичката манипулација за смртта на Нешковски,, се спротивставуваат на основното граѓанско право да исе искаже незадоволство и несогласување со одредени политики и случувања. За веќе прочитаното манипулантско мајсторство провиден е обидот преку политичката неодговорност на виновникот, да се бара вина и одговорност кај невиниот.

Зачудува согласноста и леснотијата со која се прифаќа улога во овој манипулативен гест на власта од страна на групата млади луѓе кои не беа доволно свесни за целите на своето присуство на контраверзните протести пред опозициското седиште, но и за идејата на нивното првично појавување.

Партиско-владината спин-манија, обидувајќи се да ја избегне и пренасочи сопствената (не)одговорност и парадоксалност добива идиотски димензии. Провидните обиди да се пренасочи фокусот и дејствието кон погрешни ,,виновници,, преку веќе познатата пропагандна и манипулативна реторика на препознатливи спин-доктори, е уште еден доказ за страотната суровост во играта со здравиот разум на граѓаните.

Жално за демократијата е ако за основните демократски права на слобода на мислата, изразувањето, здружување и изразувањето на несогласување преку штрајк и мирен протест, за кои по правило нема спротивставени интереси и цели (бидејќи сите се согласни со нив) се фингира ситуација во која две групи на млади луѓе кои треба да се обединат околу истородноста на овие идеи, се спротивставуваат заради наводна манипулација, а самиот чин на спротивставеност е крајно сомнителен манипулативен чин на злоупотреба на трагичен настан во функција на амнестирање од одговорност на најодговорните.

Двоумејќи се околу неколку настани кои можат да бидат неисцрпна инспирација за критичко обмислување и пишување, сепак се одлучив да кажам неколку збора за моето разбирање на слободата на говорот, мислата и изразувањето на човекот пред наездата на неокомунистичкиот лав, квази-новинарскиот анти-интелектуализмот и ,,неселективна борба против медиумскиот криминал,,.

Во некое друго време овие размисли можеби ќе звучат глупаво, во најмала рака неинтелектуално и застарено, меѓутоа тука во Република Македонија овие придобивки од демократијата станаа актуелни, заради се понесмасно настојувањето на властите да ги угушат и згаснат сите критички настроени медиуми кои го немаат предзнакот мегафони и провладини.

Како интелектуалец и граѓанин кој се залага и практикува аргументирана и критичка дебата за актуелни настани и теми кои задираат во основните човекови слободи и права, не можам да останам рамнодушна на (не)солидарноста, спин-манијата и промискуитетот (колку да звучи академски) со новинарски предзнак. Тие како приверзок ги красат недемократските потези на власта, кои граѓаните на Република Македонија ќе ги чини многу.

Кога слушам дека новинари штрајкуваат во Утрински весник, кога Време, Шпиц и Коха е Ре ги печатат можеби последните броеви, кога столчето на бесилката за А1 само што не се лизнало, се потесетувам на едно време во кое една власт во соседството си поигра со демократијата и тргна по патот на неокомунизмот, но и на отпорот. Овие сеќавање нема да бидат автентични доколку не се стават во контекст на подолго и гласно најавуваната финална битка која според заговарачите треба да резултира со политичка пресметка и ослободување на народот од транзициските злосторници, а јас би додала и со демонизација на интелектуалната слобода на критичарите на власта, преку промоција на вулгарен анти-интелектуализам, насочен пред се кон политички неподобните, злобни и зборлести интелектуалци.

Честопати се зареков дека нема да ги земам во уста и да (о)зборувам за интелектуалната мизерија и поганост на личностите кои себе си се нарекуваат новинари, но не издржав. Тие се главните промотори и практиканти на идејата за демонизација, деградација и декредибилизација на сите личности од јавниот, политичкиот и академскиот свет кои ќе се осудат да претнат против нивниот финансиер-власта. Па, и не за џабе се рекло дека кој ги дава парите тој ја избира стоката. Нивната апсурдност оди до границите на политички идиотизам/фанатизам преку кој т.н., новинари (од стар ков) – шоумени на ,,пасивното и глупаво стадо слепи партиски (не)определени поддржувачии,, треба да им приредат и прожектираат филм во стотина епизоди (чекори) во кој главните јунаци ќе им покажат кој е кој во македонските верзии на ,,Долина на волците,, и ,,Балкански шпион,,.

Токму тука ме зачудува леснотијата со која преку девалвација на новинарството и медиумите како прозореци кон светот и извори на сознанија т.н., новинари успешно ја погазуваат веќе прегазената професионална етика и еснафската солидарност. Етиката и солидарноста не ја ставија во функција на правата и должностите на новинарската професија за објективно информирање и политичка неутралност, туку во функција на сеир-политика, спин-манија и политичка пропаганда која претендира да ги проголта и нив самите.

Анти-интлектуализот кој станува доминантна спин-алатка на оваа категорија новинари го буди природниот нагон за (само)одбрана на професионалниот дигнитет на луѓето кои сакаат да мислат според логиката на науката и научните вистини. Декредибилизацијата на интелектуалната мисла и  потсмевот на јавно изговорениот збор за слобода и правда, преку профилирање на политички (не)подобни интелектуалци е уште една потврда за спонтаниот наменски анти-интелектуализам.

Најважната, а можеби и единствената актуелна стратегија за политичка манипулцијата е што е можно поголемо ограничување на слободата на човекот да расправа или да се спротивстави на она што му се предлага и наметнува. Тешко им успева на манипулаторите да ја направат оваа стратегија невидлива. Оваа манипулација не се тежнее кон докажување, т.е. кон размена на мислења, туку единствено кон наметнување на мислење. Манипулирањето со јавното мислење е типичен случај на политичка манипулација. Таа подолго време се спроведува преку контрола на доминантните комуникациски медиуми, преку влијанија во уредувачката политика во весниците, радиото и телевизиите. Јавната комуникација е најпогодна за овој вид на манипулација, бидејќи јавноста нема непосредни облици на контрола на медиумите.

Позицијата на актуелната политичка контрола и моќ даваат можност на манипулаторите и на нивните господари од јавниот живот и јавните настапи да исклучуваат не само одредени видови содржини ид а попречуваат алтернативни извори на информации, туку и одредени личности како новинари, политилари и интелектуалци.

Политичките манипулатори со јавното мислење се користат со познатата Гебелсова теза дека, „стопати изговорена лага во главите на народот на крајот станува вистина,,. Со повторување на вештачки начин, од ништо, со употрабата на овој механизам се создава впечаток на непобиност. Она што на почетокот изгледа необично и неосновано – бидејќи не е аргументирано – на крај, по долги повторувања станува прифатливо, а потоа и сосема природно. Со употреба на оваа техника се остава впечаток дека она што се зборува и повторува некаде многу порано е докажано. Дејството на повторување почива на избегнување на фактите дека она што се повторува никогаш вистински не е објаснето. Ваквата псевдо-популистичка реторика има за цел да предизвика чувства кај граѓаните (јавноста), како увертира во несвесна принуда за убедување без аргументи и создавање на посакуваното позитивно јавно мислење за актиуелната политичка гарнитура, актуелни настани и личности.    

И се ќе беше како што замислуваа, доколку не беа одметнатите и ,,отпишаните,, новинари кои ја преведуваат и прераскажуваат приказната која требаше да биде македонски бестселер доколку го добие посакуваниот расплет.

И се ќе беше како што замислуваа, доколку не беа одметнатите, сенилни, непослушни и слободоумни интелектуалци спремни да ја платат цената за академската слобода преточена во аргумантиран говор и критика, што некој ја толкува како провокација од ситни и ништовни интелектуалци.

И се ќе беше како што замислуваа, доколку не се појавеа (за нив, политички изманипулираните) млади луѓе кои водени од продемократскиот и ненасилен порив ја подразбудија свеста кај слободоумните и храбрите за вистинската слобода и подзаборавена та правда во ова т.н., правна држва.

И се ќе беше како што посакуваа (по стоти пат), доколку не постоеше обичниот човек кој ослободен од спрегите на политичкото и длабоко прикован на социјалното дно, останува секојдневно да ги потсетува дека постои, преживува и се гуши во архитектонската фантастика и оптимистичите прогнози за социјална благосостојба од кои нема леб.

И се ќе беше како што посакуваа, доколку не беа проклетите странци и пустата меѓународна заедница која одработува за политичките противници и постојано ги потсетуваат дека режираниот филм нема да биде на европскиот репертоар на вистинити/реалистички филмови, доколку во грчка копродукција не се надмине заплетот кој го одолговлекува расплетот по кој сите во љубов и слога среќно ќе живеат.

И се ќе беше како што замислуваат, доколку не беа овие проклети терористи кои купуваат опозициски памет и го прават безгрешниот виновен за неуспехот на неокомунстичката агенда преточена во слаткоречиви, декларативни говори за демократијата и европската иднина.

И можеби се ќе беше како што замислуваат, доколку не постоеше надежта и  вербата дека младите (на кои светот останува) нема да бидат робови на политички демагогии, манипулации, лажни ветувања и пригушувања кои им ја одземаат храброста и им го гушат правото да се борат за поправедна, послободна и попросперитетна иднина.

Во таа надежна иднина нема да има место за побуни против демократијата, контрапротести против протести, млади против млади, луѓе против луѓе. Во таа иднина секој човек ќе има право да биде политичко суштество и нема да страува дека заради практикувањето на својата политичка филозофија ќе плаќа цехови на политички макјавелисти кои одлуките за човечките судбини ги носат како тоад а е нивно природно право. Во таа посакувана иднина никој нема да стравува дека за неговата храброст да се спротивстави и да каже не, ќе му се суди како на недораснат за подвизи.

Во посакуваната иднина нема да има величење на интелектуалниот кукавичлук и интелектуалното предавство со кои заради полжавското лигавење, (интелектуалци) нема да имаат храброст да останат достојни на нивниот интелектуален порив за одбрана на објективното, демократското и вистинитото.

Инстинктивниот порив за продемократска свест не е грев кој треба да се осудува и гуши, тој е патоказ кон слободоумие, правда и солидарност; патоказ кој не води (по)далеку од бездната на едноумието од која долго време се мачевме да излеземе.

Посакуваната надежна иднина не е неостварлива цел која нема изгледи да стане реалност. Таа иднина своевремено беше дел од нашето минато – време за кое сметавме дека не е демократско во вистинската смисла на зборот. Можеби беше така, а можеби и не. Но, едно е сигурно не сакам да бидам нем сведок на зародишот на неокомунизмот во 21-от век како век на постмодерен политички развој за кој синоними треба да бидат социјалниот анархизам и радикалниот политички демократизам.

Заради тоа, сочувство за немоќта, сервилноста и полтронската свест на луѓето кои можат, а не сакаат; знаат, но не смеат да кажат збор против. Со тоа стануваат неми сведоци на демократскиот пад што треба да биде наша заедничка иднина; со тоа стануваат соучесници во воскресението на политичкото едноумие за кое мислевме дека е наше минато.

Но, затоа се придружувам и ги подржувам сите истомисленици кои настојуваат да ја наметната битката за демократијата како битка за академска слобода која во себе ги вклучува научната мисла и критички дух; и, затоа што не треба да дозволиме да бидеме политички дисиденти во парламентарна и плурална демократија !

Анализирајќи ја политичката култура на власта изразена преку официјалниот владин претставник за односи со јавноста, ми се потврдува впечатокот дека власта, секогаш кога е изненадена од прашања чиишто одговори ги нема однапред подготвено и не одат во прилог на “високиот рејтинг” игра на картата на “хумор и сатира” по секоја цена, потценувајќи го  интелектуалниот капацитет на македонските граѓани и сериозноста на државните институции. Прибегнувањето кон давање на сатирично обоени “хумористични изјави” од страна на владин портпарол не е ништо друго, туку одраз на недоволни капацитетот на власта доследно и неселективно да ја промовира декларативната транспарентност и да одговара на прашања што и може секогаш да и се допаѓаат.

Владиниот претставник за односи со јавноста во напливот на емоции  кога ќе му постават прашање чиишто одговор не го знае воведува еден нов принцип на комуникација во стилот “седи мадро да не бидеш модро” или “до таа лекција не сме стигнале”, што зборува за една пракса која спонтано го открива манирот на власта да негува политика на комуницирање кое сî повеќе наликува на периодот кој толку многу го критикуваат и осудуваат.

Во една од моите претходни анализи насловена како “Што остана од антикомунизмот?”, пишував за падот на комунизмот и растечкиот антикомунизмот кој многу често се употребува во денешниот политички вокабулар. Во тој текст беше ставен акцент на опасноста, жестоката антикомунистичка фразеологија да прерасне во јалова идеологија која ќе биде злоупотребена за оправдување на сопствената бруталност, идеологизација која во многу бивши социјалистички земји се покажа како добро средство за политичка пресметка со опонентите, прераснувајќи во антикомунистички биготизам и схематизам.

Антикомунизмот како идеолошки став имаше и своја продуктивна улога во првите години кога македонските граѓани решија да ја градат македонската парламентарна демократија, независноста, суверенитетот и меѓународниот кредибилитет, но тој беше втор елемент во тој процес, бидејќи првиот беше конститутивниот национализам. Во годините што следеа се направија чекори напред во раскинувањето со комунистичкото минато: отварање на тајните досиеа на службата за државна безбедност, денационализација за имотите на граѓаните, осуда на стрададателите за време на комунизмот и почест за борците за македонската кауза итн.

Завршувањето на овие процеси од една страна, и повторното враќање на антикомунизмот како  реторика и како идеолошки став на власта, по 17 години парламентарна демократија која е пример на Балканот, започнува  злоупотребата на антикомунизмот во дневно-политички цели и во дисквалификација на политичките опоненти, како мноу опасна политизација.

Како интелектуалец не ја прифаќам реториката на власта која себе си се промовира за единствен антикомунистички поборник, спремна да се справи со остатоците од комунизмот. Нема ништо лошо во обидот на власта да се претстави како ослободител од комунистите со тоа што ќе изгради меморијален центар и ќе го донесе Законот за лустрација, бидејќи проблемот е во нешто друго. Имено, во своите напори да го докаже својот антикомунистички дух, власта оди во онаа крајност за кој зборував во една од предходните анализи: се претвара во безкрупулозен политички дисквалификатор на политичките конкуренти т.н. “комунистички следбеници”; врши политичка пропаганда со цел политичките конкуренти т.н. “комунистички следбеници” да ги претстави како главни кочничари на “владините антикомунистички реформи кои национално ќе не разбудат”; го злоупотребува и манипулира со патриотското чувство на македонските граѓани, будејќи непријателско чувство во систем во кои живееле порано, за да им каже колку им било лошо и колку сега им е добро, се со цел да добие широка поддршка во својата пресметка со политичките конкуренти т.н. “комунистички следбеници”.

За волја на вистината средставата со коишто власта се справува со “комунистите” и со чувството што притоа го буди и го всадува во македонскиот граѓанин, навлегува во замките на антикомунизмот -антикомунистичкиот биготизам и схематизам- и ја потврди прочуената реченица на Васлав Хавел во периодот на лустрација дека, “полоши од комунистите се само антикомунистите”. Немам авторско право на оваа констатација, бидејќи потврда за ова добив многу поодамна во колумни на наши познати стручњаци и аналитичари, кои можеби не така јавно зборуваат за ова за кое пишувам отворено. Потврда за ова добив и од јавно искажаните зборови на еден поднат македонски адвокат (г-нот Тортевски) во емисијата “Чуму” кога кажа дека (парафразирам), “стравот завладеал помеѓу македонските граѓани… секој од секого се плашел…, само со страв може да се води држава…. и дека единствено оваа Влада добро го прави тоа.”

Луѓето што го живееле и живееле со комунизмот ќе се сетат дека основниот метод на комунистичкото владеење беше токму “сеењето страв помеѓу граѓаните”, “секој од секого да се плаши”, “масовното шпионирање”, “нокаутирање и прогон на полтичките опоненти” итн. За тие што не живееле во и со комунизмот, би им го препорачала да го погледаат не така стариот трагикомичен филм “Балкански шпиун”.

Она што сакам да го доближам како мој став во овој текст е тоа дека “антикомунистичката опсесија како средство за справување со политичките опоненти нî одвлегува од вистинските проблеми на современиот свет, наднационалните интереси и реалните потреби на граѓани изморени од идеологии”.

Свесна за тоа дека многумина нема да се сложат со горекажаното и дека, ќе добијам опозициски, во најмала рака комунистички епитет, го прифатив ризикот да го кажам својот став дека власта ја злоупотребува антикомунистичката идеологизација за дискредитација на партиската програма на својот најсериозен политички конкурент, а истовремено вршејќи пропаганда за својата политичка незаменливост и идеологизација која за жал не е вистински ВМРО-вска,

Власта во својата “антикомунистичка пропаганда” ги обвинува своите политички конкуренти дека, “нивната партија (СДСМ) како наследник на некогашната југословенска комунистичка партија не работи за интересите на Македонија и за македонската кауза”, и дека, “што поскоро мора од македонската политичка сцена да се искоренат закржлавените стари комунисти кои го кочат развојот на РМ”.

Би било добро кога ова тврдење нема свој контрапункт. Како контрапункт на ова тврдење, јас како македонски граѓанин и патриот го поставувам следното прашање: Дали власта т.е. ВМРО-ДПМНЕ, ќе ја воскресне идејата за обединување на Македонија, бидејќи ако се сеќавам добро тоа е македонската кауза и идеологијата на вистинското ВМРО, за чиишто наследник се смета и именува владеачката ВМРО-ДПМНЕ?

Неблагодарно е на невлеземе во апсурдни аргументирања за тоа кој е кој, кој што и за кого работел. Во апсурдното дебатирање за апсолвирани прашање и во недостаток на политичка волја да не се будат зли духови од минатото, може да ни се случи да заскитаме по патот кој не се вика иднина.  Во секоја политичка партија постојат поединци кои со своите ставови осцилираат околу оската на партиската идеологија, па затоа парламентарната демократија познава институти и механизми за канализирање на различните мислења: независни пратеници, фракции, левичари, десничари, центристи итн. Според мене би било добро, кога власта ќе престане со својата реторика да го вперува прстото само кон политичките неистомисленици, туку малку повеќе да поработи на својата политичка култура и толеранција, чиишто основен принцип е “учество во политичкото делување на подеднакво важни субјекти кои имаат право со силината на своите аргументи и останатите политички механизми да се изборат за своите ставови и интереси”.

Сатиричните надмудрување, стихијната пропаганда и антикомунистичка идеологија од типот “гледајте што прават тие, не гледајте што правиме ние”, ќе нî доведе во состојба во која кога ќе се свртиме околу нас и ќе видиме дека ја нема научната и критичната јавност, критичните медиуми, дека политичките неистомисленици се дисквалификувани и замолчени, дека власта сî си прави сама (?) и се фали со високи рејтинзи, кога сиромашните ќе станат уште посиромашни, а богатите уште побогати,  нема да преостане ништо туку да си запеат: “Друже Грујо, ми ти се кунемо!”

Како и сите останати, луѓето кои се занимаваат со политика имаат одговорност пред себе и пред другите луѓе. Нивната одговорност е поголема од одговорноста на другите луѓе, бидејќи тие ја презеле одговорноста за целите кои ветиле дека ќе ги реализираат, а исто така се одговорни и за целите кои се подразбираат, како што се заштитата на човековите слободи и права, личната и националната безбедност. Кога нашето општество би било демократско, тогаш во јавноста ќе преовладуваат расправи за условите за реализација на преземените и предложените цели на доминантната политика, меѓутоа, бидејќи не е секогаш така, кај нас во јавните говори на одредени политичари преовладува начинот да се избегне личната и политичката одговорност.  

Анализирајќи ја политичката одговорност на неколку македонски државни функционери, како претпоставена етичка и морална компонента на нивната функција и личност, во претходната анализа пишував за македонскиот обичај на ,,политичка одговорност како мисловна именка”. Во тој контекст се обидов да ја разберам пубертетската тврдоглавост и ароганција во однесувањето на владините функционери и партнери кои учествуваа во септемвриските тепачки во Собранието на РМ, но и безбедносните случувања за кои сеуште најповикан е министерот за внатершни работи. И тогаш, но и сега го поставувам истото прашање: Дали граѓаните на Република Македонија треба да бидат дел од заложничката политичка драма во која улогата на заложник ја игра нашиот Премиер?

Можеби јавноста и ќе ги заборавеше овие настани и ќе им простеше за дрскоста со која го потценија интелектуалниот капацитет на граѓаните и го засенија македонскиот пат кон евроатлантските интеграции, избегнувајќи ја моралната и политичката одговорност, доколку во меѓувреме се расчистеше случајот со ,,рутинската контрола,, во Ваксинце во кој загина полицаец и доколку во меѓувреме не се случеше трагичниот настан во с. Танушевци во кој, исто така во ,,рутинска патрола,, загина граничен полицаец, а двајца беа повредени. Ова соодветствува со првиот чекор во избегнувањето на политичката одговорност, а тоа е негирање дека негативниот исход е последица од (не)водењето на актуелната политика. Обидот повторно да се избегне моралната и политичката одговорност овој пат за трагичните инциденти, зборува за моралната и етичката вредност на актуелната политика и политички одговорните, но и за нивната улога на заштитени мечки заради наводната ,,невидена компетентност,,.

Во Македонија стана обичај, кога ќе се случат настани од значење за безбедност на граѓаните и припадниците на безбедносните сили, но и за безбедноста на државата, министерот за внатершни работи зад плаштот на лажна смиреност да продолжи со несмасните обиди на аргументација, манипулација и избегнување на политичката одговорност. Неспремноста да се даде одговор на јасно и јавно поставуваните прашањата и шминкањето на лагата за да се сокрие вистината и да се избегне одговорноста, укажува на стравот и неподготвеноста на министерот да се соочи со својата некомпетентност да ги заштити сопствените вработени и безбедноста на граѓаните на Република Македонија.

Министерот за внатрешни работи како цивилно, политичко лице, покрај информации од увидната постапка, за настаните од Ваксинце и Танушевци треба да биде подготвен да даде и политички одговор на прашањато: зошто ни се случија овие настани во кои гинеа полицајци? Игнорирањето на сериозноста на прашањето: дали македонската полиција има контрола во териториите кои го носеа епитетот кризни за време на конфликтот од 2001 година и по него, придонесе за несериозниот пристап во следењето на состојбите во тие региони, недоволна заштита на полицијата при извршување на своите задачи и нејзината (не)подготвеност да се соочи со претпоставени и проверени опасности на терен.

Во Собранието се постави прашањето: дали доколку на седницата на која министерот реферираше за случувањата во Ваксинце се кажеше вистината за состојбите и од неа произлегоа обврски за Владата, т.е. за Министерството за внатершни работи (поголем степен на подготвеност на полицијата, поголема контрола и надзор на кризните реони), дали ќе ни се случеше Танушевци? Секое здраворазумно резонирање ќе не доведе до констатацијата дека можеби ова и не е така случајно како што изгледа. Процесите кои се одвиваат паралелно со актуелните безбедносни случувања, стравот од губење на позицијата и заложничката драма во која на крајот попаметниот станува глупавиот, говораат за уште еден цех кој го плакаат граѓаните. Заштитените мечки од типот на Тачи, Елмази, Јанкуловска и тимот придружници и поддржувачи на нивната “политика”, го понесоа гревот за полицајците-глинени гулаби.

Потврда за ова е и времето во кое се случуваат овие настани:  блокираната работа на собраниската анкетната комисија која има задача да ги утврди причините за тепачката, заради нестрпливоста или одговорноста на Мендух Тачи?; време во кое сеуште никој, па ни самиот заменик министер за внатрешни работи не чувствува одговорност за недоличното однесување на еден функционер чијашто функција е да штити, а не да заплашува; време во кое градоначалниците од албанскиот позициски и опозициски блок се закануваат со бојкот на одлуката на Уставниот суд за укинување на Законот за употреба на знамињата и кога се очекува постапување на министерот за правда по оваа одлука; време во кое дрскоста на Тачи ги надминува сите граници на морален и одговорен политичар кој ќе знае културно без цинизам да даде одговор на прашање без притоа да провоцира и потценува; време во кое сé почесто албанските политичари го враќаат сеќавањето на Македонските граѓани за конфликтот во 2001 година, како да сакаат да упатат порака за можниот исход од непочитувањето на волјата на албанскиот политички блок.

Гореспоменатото треба да биде доволна илустрациаја на фактот дека можеби единствената грижа на нашите функционери е да ја протераат одговорноста од водењето на сопствената и владината политика. Ако кон ова го додадеме начинот на кој нашата доминантна политичка свест се занимава со прашањето за статусот на Косово, ќе се види дека за неа Косово е проблем не само затоа што со неговиот статус нема да се согласта српските власти, туку затоа што очекуваниот исход на Косово ќе има големо влијание на вообичаената неодговорна матрица на нашата безбедносна политика. Оваа непријатност која доаѓа од прогнозите за безбедноста и статусот на Косово,  во мислите на “заштитените мечки” се неутрализира првенствено со ставт дека, “радикалните албански групи немаат поддршка од албанското население во Македонија”, иако во реалноста не е така.

Испитот што треба да го положат одговорните за заштитата на безбедноста на граѓаните и зачувувањето на безбедноста во Македонија е испит за нивната политичката зрелост, компетентност и политичка одговорност. За жал неколку пати не го положија испитот за политичка зрелост, компетентноста е минимизирана, а политичката и моралната одговорност и понатаму останува мисловна именка.

Од психолошки аспект секој политички водач може да заврши во “цезаризам”. Цезаризмот ја означуваа онаа појава кога, политичкиот водач по воспоставувањето и зацврстувањето на власта станува апсолутист и диктатор. Неретко водачите вешто се затскриваат зад демагошките фрази и демократските фасади. Цезаризмот е таква узурпација на власта во која се оди до уништување на довчерашните соработници и сите следбеници кои ќе се обидат да го критикуваат политичкиот водач. Политичкиот водач погоден од “цезаризам” го карактеризираат чувства на месијанство, сезнајност, незаменливост и непогрешивост. Зафатен од овие чувства, политичкиот водач завршува во “автократски цезаризам”. Сите овие чувства, особено незаменливоста и непогрешивоста, се вовед во симптомите на една параноидната ментална состојба која се означува како “кратоманска параноја”. Со овој вид на параноја се појавуваат и параноични идеи, посебно “идејата на прогонување”. Во почетокот водачот истакнува дека треба да се прогонат “предавниците” и “непријателите”, за да подоцна започне со прогон на сопствените следбеници и соработниците кои му го овозможиле “цезаризмот”. Водачот сето тоа го оправдува со помош на рационализацијата која служи за смирување на сопствената свест и свеста на оние кои му помагаат во реализација на прогонувањата. Најчести начини на прогонување се: игнорирање, омаловажување, објавување на неточни податоци за личност во средствата за јавно информирање со цел лична и стручна дисквалификација и компромитација, клеветење, апсење и убиство во крајна линија.

За да може да се оствари “современиот цезаризам” не се доволни само ментални конструкции, лични амбиции и политички апетит на политичкиот водач, туку потребно е и соодветно социјално милје. На пслихолошки план, тоа се однесувањата на следбениците, и воопшто на оние кои се потчинуваат. Како што политичкиот водач не може да постои без следбеници и потчинети, така ни “цезарот” не може да се одржи на власт без полтрони и улизици. Следбениците (политрони) во “цезаризмот” се склони кон идентификација со “цезарот”, почитуваат едносмерна одговорност и подржување на системот на хиерархиско напредување. Исто така, следбениците се големи приврзаници на бирокраскиот апарат кој го создава “цезарот”, а на кој се потпира целиот нивен авторитет, бидејќи бирократскиот апарат со својот монопол им овозможува на следбениците да се однесуваат како “мали цезари” на сите ниво на хиерархиската организација; да им поднесуваат сметка и да одговараат само на оние над нив, а не и пред подредените и пред себе самите.

Еден друг облик на цезаризам е “плебисцитарниот цезаризам”. Тоа е еден вид на “квазидемократија на чело со политички водач”. Легитимноста на “плебисцитарната демократија” во овој случај на плебисцитарниот цезаризам е изведена “од војлата на подвластените (подредените) и се одржува благодарение на таа војла. Водачот (демагог) владее врз основа на приврзаноста на своите политички следбеници и врз основа на нивната доверба во неговата личност”. По доаѓањето на власт водачот се чувствува како “законски повереник” на народот и масата која го прифатиле и признале. Затоа тој во секоја прилика се повикува на народот и народната волја, непридавајќи посебно значење на институциите, процедурите и аргументите. Тие се придржуваат и постапуваат по прочуената Наполеонова поговорка- “Доверба од доле, власт од горе”. Плебисцитарниот цезаризам во суштина е “псевдодемократија”. Тој е злоупотреба и манипулација со демократијата. Тоа е владеење на самоволници со поддршка и доверба на некритичната народна маса и слепите поданици. На таквата маса и се “одземени сите стварни граѓански слободи, а им е наметна должност да гласаат за веќе донесени самоволни одлуки” на “цезаристичкиот водач” по пат на акламација. “Тој којшто еднаш има власт во свои раце, тој нема да дозволи народот да му ги пропишува законите”. Плебисцитарниот цезаризам со помош на сурогатот на демократијата “најефикасно се бори против самата демократија”.

Оние кои во плебисцитарниот цезаризам гледаат облик на демократско изразување, несвесно или свесно ги поистоветуваат и ги мешат поимите “моќ на народот” и “слобода на народот”. Така, може да настане ситуација во која покрај поседувањето на моќта да се изгуби слободата, бидејќи проширувањето на моќта како надмоќ во политичкото организирање по правило ја загрозува слободата на поединецот, а со тоа и на народот. Секаде каде што е “социјалната сигурност” како вредност е пред “слободата” како вредност, шансите за плебисцитарен цезаризам се големи. На тоа инсистираат сите плебисцитарни владетели. Воопшто егалитаризмот и социјалната сигурност се големи монети во рацете на сите плебисцитарни водачи. Свесното и вешто мешање на “моќта на народот” и “слободата на народот”, со различна манипулација се остварува во заедници кои се погодени од криза или кои се ослободуваат од нефункционална власт.

Повикувајќи се на демократијата и искажаната волја на народот, плебисцитарниот цезаризам воведува начело според кое “во претставничките тела наместо најдобрите да расправаат и да одлучуваат за најзначајните и највиталните прашања на заедницата и заедничкиот живот, за нив зборуваат и аргументираат најгласните поданици на ,цезарот,”.

Од психолошко значење, карактеристична е и појавата на високот степен на “нарцисоидност на политичките водачи”. Тој неретко предизвикувал погубни и разорувачки последици по поданиците и следбениците на политичкиот водач, народот и заедницата воопшто, бидејќи “нарцисоидната личност често чувството на сигурност го постигнува со потполно субјективно уверување за својата совршеност, својата надмоќ над другите, своите извонредни квалитети, а не според својот однос кон другите или по пат на некаков свој успех или достигнување”.Несреќата по заедницата е дотолку поголема што “нарцисоидните водачи често кај поданиците психолошки делува сигурно, во нив влева самодоверба и се претставуваат како личност со извонредни способности, личност која е во состојба да ги води и да им овозможи успех”. Така “нарцисоидниот водач не ја употребува својата нарцисоидна харизма единствено како средство за политички успех; нему му се потребни успеси и аплаузи и заради сопствената ментална рамнотежа. Идејата за неговата величина и непогрешивост во основа е заснована на неговата нарцисоидна грандиозност, а не на вистинските достигнувања како политичко суштество”. Затоа, јавен успех, освојување симпатии кај народот, безусловна подршка и слепа занесеност на поданиците, за него се “самотерапија против депресија”. Фанатично “борејќи се за своите цели, тој всушност се бори за своето здравје”. Многупати во историјата се покажало дека во одредена заедница “презирот, па дури и репресалиите на политичкиот водачот му донеле поголемо харизматско обожување, отколку било која друга мерка со која се подобрува квалитетот на животот на народот”. Се разбира, “лесно е да го убедуваш оној кој сака да биде убеден во тоа во што го убедуваат, дури и во случај кога квалитетот и начинот на убедување не играаат никаква улога”.

За однесувањето, делувањето и устоличувањето и оддржувањето на власт на водачот не се пресудни само психолошките карактеристики на водачот. Друга страна која е подеднакво важна е “човековата потреба за авторитет”, која се разбира не е подеднакво изразена кај сите луѓе. Поради тоа за “нарцисоидниот водач” секој кој не се восхитува на неговата сезнајност, непогрешливост и политичка величина е мета на “институционална рационализација и прогонување”.

Во заедниците кои имаат традиција на слободен живот водачите можат да се наметнат само и единствено во тешки состојби кога психолошката сигурност слабее, стравот надвладува, а перспективата се губи или не се гледа. Во такви состојби, луѓето можат да се заведат на различни начини до степен на губење на веќе изгубената слобода и слободен избор. Тоа е состојба на помрачување и губење на орјентација. Тогаш настапуваат водачите, избавителите или узурпаторите, нудејќи и ветувајќи излез од безперспективноста. Предавањето на водачот и на неговите ветувања психолошки кај припадниците се доживува како “моментално опуштање од состојба на постојана напнатост”. Авторитетот се поставува заштитнички, ослободува и брани од одговорност. Меѓутоа, со ослободување од одговорноста не исчезнува и ослободувањето од покорување. Со губењето на одговорноста се губат правата, слободите и слободниот избор, а со покорувањето се паѓа во ропство. Многу често отрезнувањето доаѓа многу доцна, а скап е и тежок патот до ново ослободување.

Падот на комунизмот во Источна Европа и надвор од неа, пред нас поставува многу прашања. Едното од нив се однесува на причините за понатамошното поддржување на антикомунистичките ставови, кои во последните неколку децении го одредуваа погледот на светот на многу интелектуалци кои живеат и работат во овој дел на светот. Може ли и понатаму да се биде антикомунист кога комунизмот непостои?

Во некогаш популарниот политички роман The Middle of the Journedz на истакнатиот истакнатиот книжевен критичар Лајонел Трилинг, наоѓаме симптоматична сцена на конфронтација. Нејзини главни учесници се три ликови: комунист, антикомунист и оној третиот. Авторот комунистот и антикомунистот ги смета за сродни души-не во поглед на интелектуалниот капацитет, ниту во поглед на моралните ставови; сличноста требала да се заснова на максимализмот на двата погледа на светот и на нивниот нечовечки идеализам. Во двата случаи имаме визија за светот подредена на важна цел, во двата историјата е голема, скоро апокалиптична драма која може добро или лошо да одлучи за судбината на човештвото, во двета доминира дихотомното гледање на стварноста, заедно со оспесивното истакнување на тежината на одговорноста која паѓа на човекот исправен пред конечен избор. Во фокусот на овие два погледи на светот, се чини дека Оној Третиот е најблизок до човековата природаи дека најдобро ги познава човековите можности. Всушност нему-ослободен од доктринарно мислење и коиј скепрично гледа како на комунистичкиот култ на историјата, така и на антикомунистичкиот Апсолут-му припаѓа иднината. Патот на човекот не се заснова ниту на комунистичкиот рај, ниту води кон остварување на религискиот идеал. Целта на човековиот земски пат се наоѓа, како што сугерира насловот на книгата, на средината-помеѓу слободата и условеноста, помеѓу бунтот против стварноста и нејзината афирмација.

Книгата на Трилинг се појавила во 1947 година, време кога комунизмот беше на врвот на својата воена, политичка и интелектуална моќ и доби широк поддршка меѓу луѓето во цел свет. За неговите непријатели овој триунф имал дијаболична димензија. Можел да се објасни единствено така што на комунистичката идеологија ќе и се препише религиска природа, способна да побуди длабока лојалност како што создавале религиските движења. Овој феномен бил дефиниран со необично сугестивен израз Нова вера. За Трилинг било природно што во опозиција на човекот на Новата вера е човек којшто во бегството од комунизмот, наоѓал одбрана во верата во Бога. Прототип на личноста на антикомунистите во романот на Трилинг бил Витекер Чејберс, американски новинар, чијшто животен пат се засновал на преминот од комунизам во страсна религиозност. Чејберс иницирал еден од најскандалозните процеси во повоена Америка, оптужувајќи го својот пријател висок владин функционер, советник на претседателот Рузвелт-Алдзер Хис, за припадник на советската мрежа во САД.

Лајонел Трилинг не припаѓал на оние кои го осудувале чинот на предавство на Чејберс. Го нарекол дури “чесен човек”, сметајќи дека се раководел од племенити побуди. Но, сепак се дистанцирал од алтернативата “атеистички комунизам-религиски антикомунизам”. Религиско-метафизичката фразеологија на Чејберс му изгледала претенциозна, помалку гротеска, дури опасна, затоа не сметал дека тој може да биде илустрација на исправен став спрема комунистичката опасност. Повеќе сакал да се определи за Оној третиот-човек кој отфрлањето на комунизмот не го турка во крајно максималистичка доктрина. Тој би можел според него да се дефинира како интелектуалец кој се труди да ги види недостатоците и предностите избегнувајќи политичко ангажирање и не навлегувајќи во апокалиптични конфликти помеѓу ѓаволскиот комунизам и религискиот антикомунизам. Овој третиот во ниеден момент не ги отфрлил овие две појави како безначајни и водел како што вели Трилинг “интелектуална борба”, за да оддржи безбедна дистанца во однос на двете крајности. Според Трилинг и либералите кои мислат слично, спасот на човечкиот ум и зачувувањето на неговото достоинство зависи од силата на Оној третиот.

Книгата на Трилинг антиципирала сиже кое во годините што следеле станале доминантни во сите сфети на општественото живеење дефинирани како антикомунистичко. Во моментите кога дијагностичката шема на комунизмот и антикомунизмот почнале да делуваат на размислувањето на граѓаните, на Запад голема маса на интелектуалци почнале да ја менуваат, а со време и да ја отфрлаат. По падот на комунизмот во Источна Европа и Советскиот Сојуз, комунизмот престана да изгледа како дијаболична сила: се покажало дека луѓето кои живеелњ под негова власт не станал различни и не го изгубиле чувството на нормалност; се покажало исто така, дека тој не е во состојба да трае во ненарушена состојба, туки има способност за автокорективност или спонтана дезинтеграција. Во моментот кога во комунизмот не се гледала веќе силната Нова вера, туку само политичка идеологија и стратегија, ставот на консеквентниот антикомунизам не е повеќе сфатен како магловита и апсолутистичка метафизика (како што го подразбирал Чејберс), туку како вулгарна политичка декларација. Бидејќи комунизмот беше поистоветен со Советскиот Сојуз, антикомунизмот претставувал единствен израз на поддршка за антисоветските потфати. Одтаму е извесен заклучокот дека антикомунизмот не е само шематски и интелектуално јалов, туку и валкан став. Тој се сведува на поддржување на различни западни и незападни структури на власта, кои често се раководат од тесни интереси, постапуваат неморално и со антикомунистичка фразеологија ја оправдуваат сопствената бруталност. Губејќи го во многу средини угледот на религиски апсолутист, антикомунистите почнале да биваат жигосани како пропагандисти на сопствените влади и корумпирани владини функционери. Во западните интелектуални кругови создаден е широко распространет став, наречен анти-антикомунизам.

Анти-антикомунистите своите противници ги оцениле многу построго, отколку што Трилинг го направил тоа со Чејберс. Декларираните непријатели на комунизмот не беа веќе “чесни луѓе” кои се раководат од своите етички побуди, иако имаат упростен погледн на светот. Се сметале за штетни, а антикомунистичкото мислење требаше да биде знак за опасна политизација. Антикомунистите се обвинуваат дека не ја гледаат сложеноста на светот, бидејќи се раководат по вулгарни политички критериуми кои им овозможуваат да ги оправдаат нечесните дела на нивните политички сојузници и да ги напаѓаат со нечесност своите непријатели. Се укажувало на тоа дека тие остро истапиле против политиката на Советскиот сојуз и Источна Европа, а истовремено ги толерирале многу побруталните злоупотреби на власта во земјите од Третиот свет кои биле наклонети на Западот.

Падот на комунизмот на просторот на Источна Европа и Советскиот сојуз многумина го интерпретираа како триунф на западниот поредок. Антикомунистите со задоволство и гласно укажуваа дека нивната мисија е извршена и дека чекаат честитки од своите противници. Но, таквите честитки не стугнаа и сигурно нема да стигнат. Анти-антикомунистите сметаат дека историјата токму ним им го дава тоа право, бидејќи одамна тврделе дека нема комунистичка опасност и дека антикомунистичката опсесија не одвлегува од вистинските проблеми на современиот свет.

Споровите околу тоа која од овие две страни е во право сигурно уште ќе се водат на Запад. По падот на комунизмот како Нова вера и по рушењето на старите структури на власт, доминантни форми на антикомунизам не се можни повеќе, затоа можеби треба да се прифати заклучокот-делумно близок на погледите на некои анти-антикомунисти- дека мораме да се свртиме кон опозициската идеологија и кон многубројните проблеми кои настанаа по падот на бившите режими. Можеби никаква упростена слика за светот од типот на класичниот антикомунизам нема примена и треба што поскоро да се ослободиме од него. Можеби треба да се изврши максимум деидеологизација на интелектуалниот живот, за да можеме најпосле да водиме нормална интелектуална активност, без опсесии, без демонизам, без чувство на спасувачка мисија и без други предрасуди кои ја загрозуваат сознајната некористољубивост.

На антикомунизмот особено кога е единствен важечки став му се заканува схематизам кој во променетата ситуација може да му пречи на откривањето на новите проблеми. Таквата опасност не треба да се занемарува, бидејќи исто како и одредена форма на антикомунистички биготизам, така и инструменталното третирање на мислите исклучиво како оружје во борбата за власт може да ненесе голема штета на иднината, како што нанело многу штета и во минатото.

Меѓутоа ова не значи безусловно признавање дека анти-антикомунистите се во право. По се изгледа дека заедничката претпоставка на која почиваат нивните предлози нема основа. Исаија Берлин истакнал дека некои општествени теории ја интерпретираат стварноста служејќи се со сликата на Трнова Роза, на која и останува само да се разбуди за да ја покаже сета своја убавина. Така во различни верзии анти-антикомунизмот, дури и кај оние кои се појавија во Источна Европа, присутна е ваква верзија на светот: периодот на комунизмот беше помалку или повеќе краток сон од кои треба да се разбуди и да се врати во нормален живот без кошмари. Ова уверување е погрешно. Ако на нешто нé научија анализите на тоталитаризмот, тоа е дека комунизмот не беше израсток на здравото тело на западната цивилизација. Тој претставуваше законите, иако лошо дете на најважните и највредните принципи до кои се дошло во целата историја на Западот. Големиот број дела кои го објаснуваат комунистичкиот феномен не доведуваат во забуна, бидејќи во нив се ососмничени за учество скоро сите големи мислители на западниот свет и сите орјентации. Разбирливо се што се бара виновник во целата социјалитичка традиција, дури и во нејзините фракции кои беа непријатели на институционалниот комунизам; идеалот на еднаквоста, редистрибуцијата на богатството или рационалното управување беа заеднички на сите фракции на оваа традиција. Меѓу сомнителните се наоѓаат и конзервативците и либералите. Им се замерува дека допринеле за многу распространетата и очиглена релативизација на општите вредности, а на тој начин ја подготвувале основата за прифаќање на комунизмот. Извори на комунизмот биле видени во Просветителството, посебно во концепцијата на мисловниот прогрес. Извори биле видени и во традицијата на романтизмот, особено во романтичарскиот култ на заедницата и општествениот органицизам. Порастот на комунизмот се поврзува и со непостоењето на навика да се размислува рационално. Во основата на комунизмот според едни се наоѓал морализам, според други нихилизам; според едни, егоизам, според други алтруизам; според едни демократијам според други орјентален деспотизам; според едни еманципаторскиот идеал на хуманизмот, според други бекство од слободата; според едни рационализам, според други, ирационализам; според едни, вулгарен материјализам, според други, надчовечки идеализам; според едни, општествена атомизација, според други апсолутизација на заедничкото добро; според едни, комунизмот произлегол од капитализмот, според други-од неговото непостоење. Во една интерпретација тој бил ортодоксно движење, според друго претставувал симптом на еретичко мислење. Како што забележал еден автор, “секоја форма на општествено уредување според класичната поделба на политичките системи покажува сродност со комунизмот, иако ниедна не го исцрпува.

Можеме да ја ризикуваме тезата дека една од причините опасниот страв од доследното проифаќање на антикомунистичките ставови кај интелектуалците е полусвесното уверување дека со радикално одвојување од нечесниот систем истовремено го прекинуваме контактот со толку голем број на важни мотиви и идеали присутни во нашата култура за што треба сериозно да се размисли пред да се преземе таков чекор, бидејќи штетата може да ја претече добивката. Оттаму тенденцијата кон поистоветување на сличниот став со Чејмерсовиот тип на антиинтелектуалниот верски фанатизам или пак со обичната сервилност кон својата влст.

Уште старите мудри луѓе знаеле дека сите човекови работи, па и царствата и државите се исткани од зборови. Во Библијата стои: “На почетокот беше збор”. Кога зборот се доведува во прашање, истовремено се доведува во прашање и се што е човечко. Ученикот Чу Лу го запрашал својот учител Конфучие: “Кога би те повикал војводата од Вај да управуваш со неговата земја, која мерка би ја презел најпрво?”. Мудрецот одговорил: “Реформа на јазикот”. Со вербалните војни се отвараат и започнуваат сите останати војни.

Од памтивек, демагозите ги злоупотребувале и зборовите и стварите. Во нивната употреба зборовите служеле за лага, измама и дезорјентација. Од нивните ветувања секогаш следела измама на другите и лична корист. Кога ќе се наметната на зедницата, таа се движи кон голема пропаст-од страдање во страдање. Колку е поголема нивната лага и страста на говорот поголема, толку вербата во нив е поголема. Тоа е време кога вербата и невербата се соединуваат, а човечките животи почнуваат да пропаѓаат. Кога лагата ќе се вгнезди во меѓучовечките односи, тогаш луѓето да губат и поддршката и гаранцијата за живот. Тоа е поплава во која луѓето се снаоѓаат од момент до момент. Во таква ситуација нема ниту сигурност, ниту извесност.

Демагозите се и рушители и гушители. Тие работат на обезвреднување и на зботот и на стварите, ги изедначуваат вистината и лагата, пропаста на институциите и јавниот живот.

Низ вековите владетелите, се служеле со демагогија или со демагози. Аристотел предупредувал дека тираните бараат и сакаат послушни луѓе, бидејќи тие им ласкаат, додека човекот со слогоден дух не знае и не сака да ласка. Ласкавците со лаги и лажни пофалби го обезвреднуваат зборот и јазикот, на поданиците им влеваат страв или им го разоруваат здравиот разум. Тие практикуваат падовите и поразите на властодржецот да ги величат како мудри и разумни одлуки и победи, нивните недостатоци да ги прогласуваат за квалитети, а неспособноста како творечки потенцијал и достигнување.

Политичкиот живот се разорува и со сензации. Желбата за сензациии е карактеристична за цезаристичката демократија, плебисцитарната диктатура и манипулативната диктатура. Сензациите ги уништуваат вредностите и вредносниот систем, а јавноста и јавното мнение го дезорјентираат и погрешно го насочуваат. Целта на сензацијата е луѓето да се одалечат или да им се сврти вниманието од важните прашања и проблеми од заедничкиот живот. Зад сеназациите, нечии лични и посебни интереси, најчесто се реализираат како општи. Сензациите ја продлабочуваат кризата и го одлагаат донесувањето на вистински и добри одлуки. Со нив се изедначува вистината и лагата, доброто и злото, правдата и неправдата, љубовта и омразата, убавото и грдото. Со сензациите се поттикнуваат и најлошоите чувства кај луѓето: завист, омраза и пакост. Исто така, тие поттикнуваат и лоши состојби: страв, паника и лукавство.

Зботот и јазикот во служба на силување на ствароста попримиле брутален и вулгарен карактер во пропагандата на тоталитарниот политички поредок на 20-от век: нацизмот и сталинизмот. Покрај бруталноста и вулгарноста кај нив на дело се и цинизмот, ароганцијата и фанатизмот. Тоталитарната пропаганда се сведува на лаги кои се упатуваат на оние кои треба да се придобијат или на симпатизерите кои сеуште не се вклучиле доволно во тоталитарното движење или да ги заплашат оние кои евентуално можат да се спротивстават. Таа е прикриена, индиректна закана искажна во име на огрешување од вечната вистина и законите. Во тоаталитарната пропаганда уверувањата се прогласуваат за научни вистини. Тоталитарната пропаганда на сите тврдења им го придавба научниот карактер и ја користи науката за предвидување на иднината. Оваа пропаганда истовремено и верува и ја злоупотребува науката, односно користи привид на научност.

Кога ќе ја придобијат и освојата масата, владетелите воспоставуваат контрола над нив, така што ги изолираат и атомизираат поединците. Потполно ги контролираат, тие можат да ги остварата “своите лаги и да ги обистинат сите свои пророшвтва”. Бегањето на маста од суровата реалност и случајноста во фикција, фантазија и хомогеност-успешно ја потпомага тоталитарната пропаганда. Затоа тоталитарните владетели бираат елементи од стварноста и на нивна основа ги градат своите фикции, кои не подлежат на проверка на искуства и не е достапна на процесот на расудување. Кај нив “разбирањето на стварноста се поттиснува во корист на владеење со стварноста. Љубовта кон вистината го отставуива местото на волјата за моќ. Не е важна каква е стварноста, ниту дали постои во облика на сонили јаве; единствено е важно дека со неа можам да владеам по своја волја и без помош на вистината”.

Зборот манипулација започнува систематски да се користи во седумдесеттите години на 20-от век. Од тогаш и современите диктатори манипулирањето со луѓето многу посистеметично го вклучиле во своето владеење. Поради тоа, на значење изгубиле обичните диктатури и на нивно место се устоличиле манипулативните диктатури, кои по последиците се поопасни и потрагични од обичните диктатури.

Манипулативната диктатура кај малите народи и неразвиените земји, често прибегнува кон духовно насилство кад вредностите од минатото и на оние што во облик на универзални вредности ја поврзуваат заедницата со најдобрите во светот. Со вешто манипулирање, со заострување на судирите до војна, материјално осиромашување на населението со грабеж и монопол се разорува социјалното ткиво на заедницата. Таа го уништува средниот слој како вистински и потенцијален носител на развојот, иницијативата, творештвото и конкуренцијата. Во најзначајните духовни институции оваа диктатура ги поттикнува наталожените фрустрации од предходниот период на зедницата и со нивна помош ги води во проектирање на неразумни, нереални и нерационални шовинистички концепции. Јавноста и јавното мнени ги труе со омраза, завист и став од стари и внатрешни непријатели. Внатрешните и надворешните непријатели не се опасни само за режимот, туку тие се функционално потребни. Најкорисни се постојаните непријатели кои никогаш не се доволно силни да го загрозат владетелот. Познатите немоќни непријатели зе најпожелни непријатели. Оваа диктатура најмоќните масовни медиуми ги претвара во пропагандно средство. Граѓанството го сведува на народ, на народот на маса. Неодлучноста и неспремноста на мнозинството за промени (и кога се покажува неспособноста на владетелот да го реализира ветеното) е индикатор на послушничката свест. Тоа е првата ментална состојба на населението во околностите на современиот авторитаризам, посебно неговите варијанти на манипулативна диктатура.

Неспорно е дека во најразвиените општества кадешто месмедиумските средства се технилошки најсовршени, најголема е можноста за манипулација. Манипулацијата со помош на науката и стручњаците во таквите општества е посуптилна, поперфидна и поефикасна, но истовремено подложна на критика и контрола. Бранејќи се од можна манипулација тие општества развиваат контролни механизми за нејзино разоткривање, запирање и казнување.

За да можеме да се носиме со манипулацијата која во современите околности поприма огромни размери, потребно е кај граѓаните да се создаде свест дека тие треба активно да учествуваат во се припаѓа на општата состојба, корист и општото добро; дека сопстваната судбина не треба да им ја препуштат на други; да практикуваат и искажуваат лична одговорност; да ги почитуваат правилата на дијалог и толеранција во јавниот говор; а да знаат дека без компромис нема заеднички одлуки, ниту добра политика.

Од психолошки аспект секој политички водач може да заврши во цезаризам. Цезаризмот ја означуваа онаа појава кога, политичкиот водач по воспоставувањето и зацврстуивањето на власта станува апсолутист и диктатор. Неретко водачите вешто се затскриваат зад демагошките фрази и демократските фасади. Цезаризмот е таква узурпација на власта во која се оди до уништување на довчерашните соработници и сите следбеници кои ќе се обидат да го критикуваат политичкиот водач. Политичкиот водач погоден од “цезаризмот” го карактеризираат чувства на месијанство, сезнајност, незаменливост и непогрешивост. Зафатен од овие чувства, политичкиот водач завршува во автократски цезаризам. Сите овие чувства, особено незаменливоста и непогрешивоста, се вовед во симптомите на параноидната ментална состојба која се означува како “краткоманскапараноја”. Со овој вид на параноја се појавуваат и параноични идеи, посебно идеја на прогонување. Во почетокот водачот истакнува дека треба да се прогонат “предавниците” и “непријателите”, за да подоцна заврши во прогон на следбениците, соработниците кои му го овозможиле “цезаризмот”. Сето тоа се оправдува со помош на рационализации кои служат за смирување на сопствената свест и свеста на оние кои му помагаат во реализација на прогонувањата. Најчести начини на прогонување се: игнорирање, објавување на неточни податоци за личност во средствата за информирање, компромитација, клеветење, апсење и убиство.